Day: 016 | ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သီဟိုဠ်သို့ ကူးခြင်း | မဟာဝံသ၊ မဟိန္ဒထေရ် | International Relations

Day: 016 | ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သီဟိုဠ်သို့ ကူးခြင်း | မဟာဝံသ၊ မဟိန္ဒထေရ် | International Relations

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ လောကမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံနဲ့ တစ်နိုင်ငံ ကူးလူးဆက်ဆံပြီး သမိုင်းသစ်တွေ ရေးထိုးကြသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ ဖြတ်သန်းမှုတိုင်းဟာ ကောင်းမြတ်တဲ့ သမိုင်းဝင် မော်ကွန်းတင်လောက်တဲ့ အလုပ်တွေချည်း ဖြစ်ပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တိုင်းဟာ သမိုင်းမှာ မော်ကွန်းတင် ကျန်ရစ်မယ့် အရာတွေချည်း ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ သတိပညာနဲ့ ယှဉ်ပြီး အကောင်းဆုံး ဖြတ်သန်းသွားကြဖို့ လိုအပ်လှပါတယ်။

ကိုင်း... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ သံတမန် တစ်ယောက်လို တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ စိတ်အခြေအနေ တစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီဝင်လေထွက်လေလေးဟာ ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်) နဲ့ စိတ် (နာမ်) ကြားမှာ ကူးလူးဆက်သွယ်ပေးနေတဲ့ သံတမန်လေး တစ်ဦးနဲ့ တူပါတယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ပြင်ပလောကရဲ့ ပူလောင်မှုတွေ၊ အတိတ်က နောင်တတွေ၊ အနာဂတ်က ပူပန်မှုတွေ ဝင်လာခဲ့ရင် အဲဒီအာရုံတွေကို သံတမန်ကောင်း တစ်ယောက်လို ညင်သာစွာ ငြင်းပယ်လိုက်ပါ။ "အခု အချိန်ဟာ ငြိမ်းချမ်းရေး ယူရမယ့် အချိန်ဖြစ်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ နှာသီးဖျားက လေလေးဆီကိုသာ စိတ်ကို အေးချမ်းစွာ ပြန်လည် ပို့ဆောင်ပေးလိုက်ပါ။

ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် ဝင်လေထွက်လေ အာရုံလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို သက်သောင့်သက်သာလေး ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သန္တာန်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး (Peace) ရဖို့ဆိုတာ ဒီဝင်လေထွက်လေလေးကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းနိုင်မှု အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်ပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ လောဘ ဒေါသတွေ၊ သောက ပရိဒေဝတွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံနဲ့ တစ်နိုင်ငံ အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံကြတဲ့ အခါမှာ ဘယ်လို နည်းဗျူဟာတွေ သုံးကြသလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ (International Relations) တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ သင်ကြားနေတဲ့ 'International Relations' (IR) လို့ခေါ်တဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ပညာရပ်ဟာ နိုင်ငံတွေကြားက မဟာဗျူဟာ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဖလှယ်မှုတွေကို လေ့လာတဲ့ အလွန် နက်နဲတဲ့ ပညာရပ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ အဓိက အားဖြင့် အင်အားသုံးမှု နှစ်မျိုးကို ခွဲခြား ပြသထားပါတယ်။ ပထမ တစ်မျိုးကတော့ 'Hard Power' လို့ခေါ်တဲ့ စစ်ရေးအင်အား၊ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုတွေနဲ့ အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယ တစ်မျိုးကတော့ 'Soft Power' လို့ခေါ်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး၊ ဘာသာရေးနဲ့ မေတ္တာတရားတွေကို အခြေခံပြီး တစ်ဖက်နိုင်ငံက လူတွေရဲ့ နှလုံးသားကို သိမ်းပိုက်တဲ့ နည်းလမ်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ပညာရှင်တွေက Hard Power နဲ့ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ အချိန်တန်ရင် ပုန်ကန် ထကြွတတ်တယ်၊ ရေရှည် မတည်မြဲဘူးလို့ ဆိုကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Soft Power လို့ခေါ်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဓမ္မအသိတွေကို ဖြန့်ဝေပြီး တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဆက်ဆံရေး ကတော့ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီတဲ့တိုင်အောင် ခိုင်မြဲနေတတ်ပါတယ်။ သံတမန် တစ်ယောက်ဟာ နိုင်ငံခြားကို သွားတဲ့အခါ လက်နက် ကိုင်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူရဲ့ အဓိက လက်နက်ကတော့ ဉာဏ်ပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံရေး စွမ်းရည်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... နိုင်ငံကြီး နှစ်နိုင်ငံ စစ်ဖြစ်လုနီးပါး တင်းမာနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ သံတမန် တစ်ယောက် သွားရောက်ပြီး ညှိနှိုင်းတဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို ကြည့်ကြစို့။ သံတမန်ဟာ တစ်ဖက်နိုင်ငံရဲ့ ခေါင်းဆောင်နဲ့ တွေ့တဲ့အခါ ဒေါသတကြီးနဲ့ ခြိမ်းခြောက်တာမျိုး မလုပ်ပါဘူး။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိမယ့် အရာတွေ၊ ယဉ်ကျေးမှုအရ တူညီတဲ့ အရာတွေကို ရှာဖွေပြီး နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ ချဉ်းကပ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ချဉ်းကပ်မှုကြောင့် သွေးချောင်းစီးမယ့် စစ်ပွဲကြီးတစ်ခု ရပ်တန့်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ပညာရပ်ရဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော အောင်မြင်မှု၊ Soft Power ရဲ့ ကြီးမားတဲ့ အစွမ်းသတ္တိပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ ဒီလို Soft Power ဖြန့်ကျက်မှုက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းကိုပါ ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်သလား' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ပြောင်းလဲစေနိုင်ရုံသာမက၊ တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ ကံကြမ္မာကိုပါ လုံးဝ အသစ် ပြန်ရေးပေးနိုင်ပါတယ်။ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဉာဏ်ပညာကို အခြေခံတဲ့ သံတမန် ဆက်ဆံရေးဟာ လူတွေရဲ့ တွေးခေါ်ပုံ (Mindset) ကို ပြောင်းလဲပေးလိုက်တဲ့ အတွက်၊ အဲဒီလူမျိုးရဲ့ အနာဂတ် ရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်း တစ်ခုလုံးဟာ ကောင်းကျိုးဆီကို ဦးတည် သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် IR ပညာရပ်က အခိုင်အမာ လက်ခံထားတဲ့ အမှန်တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ အကြီးကျယ်ဆုံးသော နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး သမိုင်းကြောင်းကို ပီဋကတ်တော်၊ သမိုင်းကျမ်းဂန်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ မဟာဝံသ ကျမ်းကြီးရဲ့ မဟိန္ဒထေရ် အခန်း (စာမျက်နှာ-၁) မှာ အသောကမင်းကြီးဟာ မိမိရဲ့ သားတော် မဟိန္ဒမထေရ်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း (ယခု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) ဆီကို သာသနာပြု သံတမန် အဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့တဲ့ အကြောင်းကို အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

အသောကမင်းကြီးဟာ သီဟိုဠ်ကျွန်းကို စစ်တပ်တွေ လွှတ်ပြီး Hard Power နဲ့ သိမ်းပိုက်လို့ ရပါတယ်။ သူဟာ ဇမ္ဗူဒီပ တစ်ကျွန်းလုံးကို အစိုးရတဲ့ မင်းကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် သူဟာ အဲဒီလို မလုပ်ခဲ့ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ အချစ်ရဆုံး သားတော် မဟိန္ဒမထေရ်ကို တရား (ဓမ္မ) ဆိုတဲ့ အကြီးကျယ်ဆုံးသော Soft Power နဲ့ အတူ စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။ မဟိန္ဒမထေရ်ဟာ မိဿကတောင် (ယခု မိဟိန္ဒလေ) ပေါ်မှာ သီဟိုဠ်ဘုရင် ဒေဝါနံပိယတိဿ မင်းကြီးနဲ့ စတင် တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အိန္ဒိယနဲ့ သီဟိုဠ်ကြားက ပထမဆုံးနဲ့ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ထိပ်သီး သံတမန် တွေ့ဆုံပွဲကြီးပါပဲ။

ဒီတွေ့ဆုံပွဲမှာ မဟိန္ဒမထေရ်က မင်းကြီးရဲ့ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးကို စမ်းသပ်ဖို့အတွက် သရက်ပင် ဥပမာနဲ့ မေးခွန်းတွေ မေးခဲ့ပါတယ်။ "မင်းကြီး... ဤသစ်ပင်ကား အဘယ်အပင်နည်း" လို့ မေးတော့ မင်းကြီးက "သရက်ပင် ဖြစ်ပါသည်" လို့ ဖြေပါတယ်။ "ဤသရက်ပင်မှ တစ်ပါး အခြား သရက်ပင်များ ရှိပါသေးသလော"၊ "ရှိပါသည်၊ အများအပြား ရှိပါသည်"။ "ထိုသရက်ပင်များနှင့် ဤသရက်ပင်မှတစ်ပါး အခြား အပင်များ ရှိပါသေးသလော"၊ "ရှိပါသည်၊ သို့သော် ထိုအပင်များသည် သရက်ပင်များ မဟုတ်ကြပါ" လို့ မင်းကြီးက ယုတ္တိကျကျ ဖြေဆိုနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဒီအမေးအဖြေဟာ သာမန် စကားပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မဟိန္ဒမထေရ်က ဘုရင်ကြီးဟာ ခက်ခဲနက်နဲတဲ့ ဓမ္မ (Philosophy) တွေကို နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိမရှိ သံတမန်ရေးရာ အရ အကဲခတ်လိုက်တာပါ။ မင်းကြီးရဲ့ ဖြေဆိုနိုင်မှုကို တွေ့တော့မှ မထေရ်မြတ်က စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ် ကို စတင် ဟောကြားပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကို သီဟိုဠ်ကျွန်းမှာ အခိုင်အမာ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပါတယ်။ မဟိန္ဒမထေရ်ရဲ့ ဒီသာသနာပြု ခရီးစဉ်ဟာ သီဟိုဠ်ကျွန်းရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးကိုပါ အပြီးတိုင် ပြောင်းလဲပေးလိုက်တဲ့ အကြီးကျယ်ဆုံးသော International Relations အောင်မြင်မှုကြီး တစ်ခု ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို သမိုင်းပညာရှင်တိုင်းက လက်ခံထားကြရပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နိုင်ငံရေးမှာ သံတမန် ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားရင် စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ပြီး ငိုကြွေးပူဆွေးရသလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ထဲမှာလည်း အာရုံနဲ့ ဒွါရ ဆက်ဆံရေးတွေ မှားယွင်းတဲ့အခါ 'ပရိဒေဝ' (ငိုကြွေးပူဆွေးခြင်း) တွေ ဘယ်လို ဖြစ်ပေါ်လာသလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။  ပုဒ်ရေ ၁၇၂ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက ပရိဒေဝ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။

ဥပမာ - နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ မိမိရဲ့ နိုင်ငံ၊ မိမိရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကြီး ပျက်စီးတော့မယ် ဆိုတဲ့ သတင်းဆိုး အသံ (သဒ္ဒါရုံ) လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ နားအကြည်ရုပ် (သောတပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့် 'သောတဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ ကြားသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ နားရယ်၊ အသံရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဒီ 'ဖဿ' ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... ဒုက္ခပါပဲ၊ ငါတို့ အမွေအနှစ်တွေ ပျက်စီးပြီ" ဆိုတဲ့ အလွန် ပူလောင်တဲ့၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါတို့လူမျိုးရဲ့ အဖိုးတန် အမွေအနှစ်ကြီး" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ငါတို့လူမျိုးတော့ သွားပါပြီ၊ ငါတို့နိုင်ငံတော့ ပျက်ပါပြီ" ဆိုပြီး ရင်ဘတ်စည်တီး ငိုကြွေးတဲ့ 'ပရိဒေဝ' (Lamentation) ဆိုတဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ သတင်းဆိုးလေး တစ်ချက် ကြားလိုက်ရုံနဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံး တုန်လှုပ်ပြီး၊ မျက်ရည်တွေ ကျတဲ့အထိ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးက အမြန်နှုန်းနဲ့ လည်ပတ်သွားတာပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ သတင်းဆိုး အသံနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နားအကြည်ဓာတ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြားသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ငါ့အမွေအနှစ်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ အသံထွက် ငိုကြွေး ပူဆွေးနေတဲ့ 'ပရိဒေဝ' တရားက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း... အသံလေး တစ်ချက် နားကို လာထိတာနဲ့၊ စိတ်ထဲမှာ သောက ပရိဒေဝ မီးတွေ လောင်ကျွမ်းပြီး၊ အသိဉာဏ် သံတမန် ဆက်ဆံရေး လုံးဝ ပျက်ပြားသွားပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဓာတ် ၁၈ ပါး သဘောတရားနဲ့ သုတေသန လုပ်ကြည့်ပါ။ သောတဓာတ်၊ သဒ္ဒဓာတ်၊ သောတဝိညာဏဓာတ် ဆိုတဲ့ ဓာတ်တရားတွေဟာ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ တိုက်ဆိုင်ပြီး ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီနောက်မှာ မနောဓာတ်၊ ဓမ္မဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် တွေ ဆက်လက် အလုပ်လုပ်ပြီး ပရိဒေဝ ဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရား ပေါ်လာတာပါ။ ဒီဓာတ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားသက်သက်ဟာ ဘယ်သူ့ရဲ့ ပယောဂ၊ ဘယ်သူ့ရဲ့ ဖန်ဆင်းမှုမှ မပါဘဲ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ငိုနေရတယ်၊ ငါ့လူမျိုး ပျက်စီးသွားပြီ၊ ငါ နစ်နာလှချည်လား" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ ဝမ်းနည်းနေတာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။

အဲဒီ "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ယဉ်ကျေးမှု" ဆိုတာကြီးက အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေမယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီအရာတွေ ပျက်စီးသွားရင် ငါ့ဘဝတော့ သွားပါပြီ၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ပြန်ပျက်သွားမယ့် (အနိစ္စ) ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... ကြားတယ် ဆိုတာ ရူပက္ခန္ဓာနဲ့ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငိုကြွေးပူဆွေးတဲ့ ပရိဒေဝ ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ငါ ငိုနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ သတင်းဆိုးတွေ ကြားရတဲ့အခါ၊ ဆုံးရှုံးမှုတွေနဲ့ ကြုံရတဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ "ငါ့ဘဝတော့ ပျက်ပါပြီ" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ပရိဒေဝ မီးတွေ လောင်ကျွမ်းပါပြီ။ "ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်၊ ငိုကြွေးချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။

အဲဒီ ငိုကြွေးချင်တဲ့ စိတ်လေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး၊ ပရိဒေဝ မီးတောက်ကို ဉာဏ်နဲ့ အေးချမ်းစွာ ငြိမ်းသတ်နိုင်လာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ အစည်းအဝေး ခန်းမထဲမှာ အလွန် စိုးရိမ် ပူပန်ပြီး မျက်ရည်တွေ ဝဲနေတဲ့ သုတေသီ ဒေါ်လှ ကို တွေ့ရပါတယ်။ ပြဿနာကတော့ (Case-2416) ပြည်ပ နိုင်ငံကြီး တစ်ခုက ပြတိုက်မှာ ရှိတဲ့ အလွန် အဖိုးတန်လှတဲ့ သီဟိုဠ်ကျွန်းက ပင့်ဆောင်လာခဲ့တဲ့ မဟိန္ဒမထေရ်ရဲ့ ခရီးစဉ် မှတ်တမ်း ပေစာဟောင်း တစ်ခုကို သူတို့ နိုင်ငံမှာ ခေတ္တ ပြသဖို့ ငှားရမ်း တောင်းဆိုလာလို့ပါပဲ။

ဒေါ်လှဟာ ဒီပေစာလေးကို သူတို့ သုတေသန လုပ်ထားတာမို့ အလွန် တွယ်တာပါတယ်။ "ဆရာကြီး... မပေးလိုက်ပါနဲ့။ ဒါ ကျွန်မတို့ နိုင်ငံရဲ့ အဖိုးတန် သမိုင်း အမွေအနှစ်ပါ။ နိုင်ငံခြားကို ထည့်လိုက်ရင် သူတို့က ပျက်စီးအောင် လုပ်ပစ်မှာလား၊ ဒါမှမဟုတ် လုယူသွားမှာလား မသိဘူး။ ကျွန်မတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကြီး ပျောက်ကွယ်သွားပါလိမ့်မယ်" လို့ ဒေါ်လှက ရင်ဘတ်စည်တီးပြီး (ပရိဒေဝ) ဝမ်းနည်း ပူဆွေးစွာနဲ့ ကန့်ကွက်နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့နိုင်ငံ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ပူလောင်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ ဒေါ်လှရဲ့ စိုးရိမ်မှုကို နားလည်ပေမယ့်၊ တည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ စားပွဲမှာ ဝင်ထိုင်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ "ဒေါ်လှ... ခဏလေး စိတ်ကို လျှော့ပါ။ ပစ္စည်းတစ်ခုကို တန်ဖိုးထားတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ တန်ဖိုးထားမှုက 'ပရိဒေဝ' အဆင့်ထိ ရောက်သွားရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်နေတာနဲ့ အတူတူပဲ။ မဟိန္ဒမထေရ်ဟာ သီဟိုဠ်ကို သွားတုန်းက 'ဒါ ငါ့နိုင်ငံက တရားပဲ၊ ဘယ်သူ့မှ မပေးဘူး' ဆိုပြီး အိန္ဒိယမှာ ဖက်တွယ်ထားခဲ့သလား။ မထားခဲ့ဘူး။ ဓမ္မဆိုတဲ့ Soft Power ကို ဖြန့်ဝေဖို့ သံတမန် အနေနဲ့ သွားခဲ့တာလေ" လို့ ဓမ္မနဲ့ သမိုင်းကို ပေါင်းစပ်ပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ နိုင်ငံတကာ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေး မူဝါဒ (Policy 22) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "ဒေါ်လှ... အပိုဒ် ၂၂.၂ (Art 22.2: Sharing heritage for diplomatic and cultural relations) အရ၊ ငါတို့ဟာ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းတွေကို သေတ္တာထဲမှာ ဖွက်ထားဖို့ မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံတကာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု သံတမန် (Soft Power) အဖြစ် သုံးပြီး မေတ္တာတရား ဖြန့်ဝေဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ ကဲ... Template T228 (International Exhibition & Archiving Protocol) ကို ကြည့်လိုက်။ ဒီစာချုပ်မှာ ပစ္စည်းရဲ့ လုံခြုံရေး၊ အာမခံချက် တွေကို နိုင်ငံတကာ ဥပဒေနဲ့ အတိအကျ ချုပ်ဆိုထားတယ်။ ဒီပေစာကို ပြသခြင်းအားဖြင့်၊ ငါတို့ နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို နိုင်ငံတကာက ပိုပြီး လေးစားလာမှာပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ ဒေါ်လှလည်း အသိဉာဏ် အလင်းပွင့်သွားပါတော့တယ်။ သူ့ရဲ့ "ငါ့ပစ္စည်း ဆုံးရှုံးတော့မယ်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ပရိဒေဝ ငိုကြွေးမှုတွေဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ့်ရဲ့ အတ္တကြောင့် ဖြစ်နေတာကို သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ "သြော်... မှန်လိုက်တာ ဆရာကြီးရယ်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ ဖွက်ထားရမယ့် အရာ မဟုတ်ဘူး၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးမှာ မေတ္တာတရား အဖြစ် ဖြန့်ဝေရမယ့် အရာပါလား" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ဒေါ်လှဟာ ပြည်ပပြပွဲအတွက် ပေစာကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင် ထုပ်ပိုးပေးလိုက်ပါတော့တယ်။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အတ္တနဲ့ ပရိဒေဝကို ဖယ်ခွာပြီး၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး သဘောတရား (IR) နဲ့ ဓမ္မကို ပေါင်းစပ် နားလည်လိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် အေးချမ်းသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ဆုံးရှုံးရမှာကို ကြောက်ပြီး ငိုကြွေးပူဆွေးရတာ (ပရိဒေဝ)၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း ပူလောင်စွာ လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ်ပိုင်အစိုးမရတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့နိုင်ငံ" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ ဥပါဒါန် နဲ့ ပရိဒေဝ တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ငိုကြွေးပူဆွေးမှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အရာရာကို သံတမန် တစ်ယောက်လို အေးချမ်းစွာ ရှုမြင်နိုင်တဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝမ်းနည်းမှု၊ ပရိဒေဝ တွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ ငိုနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဆုံးရှုံးရမည်ကို ကြောက်ရွံ့၍ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ပရိဒေဝ ငိုကြွေးမှုများကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ မဟိန္ဒမထေရ်ကဲ့သို့ ဓမ္မတည်းဟူသော Soft Power ဖြင့် မိမိ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အေးချမ်းအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ ဖြတ်သန်းမှု သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ မော်ကွန်းတင်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ ဒုက္ခ ပရိဒေဝ ခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.