Day: 017 | ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သံဃမိတ္တာနှင့် ဗောဓိပင် (Women History) | မဟာဝံသ၊ ဘိက္ခုနီသာသနာ | Women History

Day: 017 | ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သံဃမိတ္တာနှင့် ဗောဓိပင် (Women History) | မဟာဝံသ၊ ဘိက္ခုနီသာသနာ | Women History

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ အတိတ်ဘဝ အဆက်ဆက်က ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ပါရမီ အထောက်အပံ့တွေကြောင့် အခုလို သာသနာတော်မြတ်ကြီးနဲ့ ကြုံတွေ့ခွင့်ရတဲ့ အချိန်မှာ မိမိတို့ရဲ့ ပါရမီတွေကို အဟောသိကံ မဖြစ်စေဘဲ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း ပါရမီကုသိုလ်များအဖြစ် ဆက်လက် ဖြည့်ကျင့်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သမိုင်းဆိုတာ အမျိုးသားတွေတင် မကပါဘူး၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တွေ၊ စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုတွေနဲ့လည်း ခမ်းနားစွာ ပုံဖော်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ နူးညံ့သိမ်မွေ့တဲ့ မေတ္တာဓာတ်မျိုး စိတ်ထဲမှာ ကိန်းဝပ်လာအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ သတ္တဝါတိုင်းမှာ တန်းတူညီမျှ ရှိနေတဲ့ သဘာဝတရား ဖြစ်သလို၊ ရှင်သန်ခြင်းရဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါက ယောက်ျား၊ ငါက မိန်းမ" ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမှု အတ္တတွေကို ခဏလောက် ဖယ်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ အေးမြမှု၊ ပူနွေးမှု ဆိုတဲ့ ဓာတ်သဘာဝလေးတွေ အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ညင်သာစွာ တင်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေလေးက စိတ်ကို ကြည်လင်စေသလို၊ ထွက်လေလေးက စိတ်ထဲက အပူအပင်တွေကို သယ်ဆောင်သွားတယ်လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်း ရှူထုတ် လုပ်ကြည့်ကြစို့ နော်။

ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် ဝင်လေထွက်လေ အာရုံလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို သက်သောင့်သက်သာလေး ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သန္တာန်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး (Peace) ရဖို့ဆိုတာ ဒီဝင်လေထွက်လေလေးကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းနိုင်မှု အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်ပါတယ်။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားမှသာ သမိုင်းရဲ့ အနှစ်သာရကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ လောဘ ဒေါသတွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ (Women History) ကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ မနုဿဗေဒ ပညာရပ်တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် လူမှုသိပ္ပံ (Social Science) နဲ့ သမိုင်းသုတေသန နယ်ပယ်တွေမှာ 'Women History' (အမျိုးသမီးသမိုင်း) ဆိုတာ အလွန် အရေးပါတဲ့ ဘာသာရပ် တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ အတိတ်က သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်တွေ၊ ဘုရင်တွေရဲ့ အကြောင်းကိုပဲ အဓိက ရေးသားခဲ့ကြပေမယ့်၊ ဒီနေ့ခေတ် ပညာရှင်တွေကတော့ သမိုင်းရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာ၊ ခံနိုင်ရည်အားနဲ့ သံတမန်ရေးရာ စွမ်းရည်တွေက ကမ္ဘာကြီးကို ဘယ်လို ပြောင်းလဲစေခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အလေးထား ဖော်ထုတ်လာကြပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေဟာ မိသားစုကိုတင် မကပါဘူး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ယုံကြည်မှုတွေကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ရာမှာ အဓိက သွေးကြောကြီး (Transmitter of Heritage) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မျိုးရိုးဗီဇ သိပ္ပံ (Genetics) မှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် Mitochondrial DNA ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ DNA ဟာ မိခင်ဆီကနေပဲ သားသမီးတွေဆီကို တိုက်ရိုက် ဆင်းသက်လာတာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဘာသာရေး အမွေအနှစ်တွေကိုလည်း အမျိုးသမီးတွေက သူတို့ရဲ့ နူးညံ့တဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ မျိုးဆက်သစ်တွေဆီကို အရောက် ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ကြပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေဟာ အခက်အခဲတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ ကြားမှာ ငြိမ်းချမ်းရေး သံတမန်တွေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြတာကို သမိုင်းအထောက်အထား အတော်များများမှာ တွေ့ရပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း သုတေသန ပညာရှင်တွေက ရှေးဟောင်းနေရာတွေကို တူးဖော်တဲ့အခါ အမျိုးသမီးတွေ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေ၊ သူတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် မှတ်တမ်းတွေကို ကြည့်ပြီး အဲဒီခေတ်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို တိုင်းတာကြပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေ ပညာသင်ကြားခွင့်ရတဲ့၊ သာသနာရေးမှာ ပါဝင်ခွင့်ရတဲ့ ခေတ်တွေဟာ အလွန် ယဉ်ကျေးပြီး တိုးတက်တဲ့ ခေတ်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာက ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ဟာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ သာသနာတစ်ခုရဲ့ ရှင်သန်မှုအတွက် အင်မတန် အရေးကြီးတယ် ဆိုတာကို ပြသနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ သာသနာရေးမှာ အမျိုးသမီးတွေက ဘာတွေများ ထူးထူးခြားခြား လုပ်နိုင်ခဲ့လို့လဲ' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ သာသနာပြု စွမ်းရည်ဟာ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် နူးညံ့ပေမယ့်၊ အတွင်းပိုင်းမှာတော့ ကျောက်ဆောင်ကြီးတွေလို ခိုင်မာပါတယ်။ သူတို့ဟာ တရားဓမ္မကို နှလုံးသားနဲ့ ပင့်ဆောင်ကြသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ အမျိုးသမီးတွေ သာသနာပြုခွင့် ရခဲ့လို့သာလျှင် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ဓမ္မအမွေတွေ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ကျန်ရစ်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုရင်လည်း မမှားပါဘူး။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ အမျိုးသမီး သာသနာပြု ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးရဲ့ အကြောင်းကို ပီဋကတ်တော်၊ သမိုင်းကျမ်းဂန်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ မဟာဝံသ ကျမ်းကြီးရဲ့ ဘိက္ခုနီသာသနာ အခန်း (စာမျက်နှာ-၁) မှာ အသောကမင်းကြီးရဲ့ သမီးတော် သံဃမိတ္တာထေရီမကြီး အကြောင်းကို အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ မဟိန္ဒမထေရ်မြတ် သီဟိုဠ်ကျွန်းကို သွားပြီးတဲ့နောက်၊ သီဟိုဠ်ဘုရင်ရဲ့ မိဖုရားကြီး အနုဠာ ဒေဝီနဲ့ အမျိုးသမီးပေါင်း များစွာဟာ ဘိက္ခုနီ ဝတ်ချင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘိက္ခုနီ သာသနာ စတင်ဖို့အတွက် အမျိုးသမီး ထေရီမကြီးတွေ လိုအပ်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ သံဃမိတ္တာထေရီမကြီးဟာ ခက်ခဲတဲ့ ပင်လယ်ခရီးကို ဖြတ်ကျော်ပြီး သီဟိုဠ်ကျွန်းကို ကြွရောက်ခဲ့ပါတယ်။ မထေရီမကြီးဟာ လက်ချည်းသက်သက် ကြွလာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ 'မဟာဗောဓိပင်' ရဲ့ လက်ယာတောင်ကိုင်းကိုပါ ရွှေအိုးနဲ့ ထည့်ပြီး ပင့်ဆောင်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗောဓိပင်ကို ပင့်ဆောင်ခြင်းဟာ ရိုးရိုး သစ်ပင်တစ်ပင်ကို သယ်လာတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓမ္မရဲ့ အနှစ်သာရ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ အသိဉာဏ်တော် (Enlightenment) ရဲ့ ပြယုဂ်ကို ပင့်ဆောင်လာခဲ့ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေရဲ့ ဆိုလိုရင်းကို ခေတ်သစ် Women History နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အလွန်ပဲ လေးနက်ပါတယ်။ သံဃမိတ္တာထေရီမကြီးဟာ သာသနာပြု သံတမန် အဖြစ်ရော၊ အမျိုးသမီး ခေါင်းဆောင် တစ်ဦး အဖြစ်ပါ သမိုင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့ပါတယ်။ မထေရီမကြီး သီဟိုဠ်ကို ဗောဓိပင် ပင့်ဆောင်လာမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှာ ဘိက္ခုနီ သာသနာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သလို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုဟာလည်း အမျိုးသမီးတွေရဲ့ နှလုံးသားထဲအထိ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ သာသနာပြု စွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုရတဲ့ အကြီးကျယ်ဆုံးသော သမိုင်းဖြစ်ရပ်ကြီး တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အမျိုးသမီးတွေဟာ သာသနာပြုတဲ့ နေရာမှာ အလွန် စိတ်ရှည်ကြတယ်၊ အသေးစိတ် ဂရုစိုက်ကြတယ်။ ဗောဓိပင်ကို ပင်လယ်ခရီးတလျှောက် လှိုင်းတံပိုးတွေ ကြားမှာ မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်လာရတာဟာ လွယ်ကူတဲ့ အလုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် မထေရီမကြီးဟာ သူ့ရဲ့ ပါရမီ စွမ်းအားနဲ့ ဓမ္မအမွေကို အရောက် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ တွေ့လိုက်ရပြီလား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ဟာ သမိုင်းရဲ့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းကြီး တစ်ခုပါလား ဆိုတာကို မဟာဝံသ ကျမ်းဂန်ကြီးက သက်သေပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းမှာ ဗောဓိပင်ကို ပင့်ဆောင်ရတာ ခက်ခဲသလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးထဲမှာလည်း 'ဒုက္ခ' ဆိုတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ဘယ်လို ထမ်းပိုးနေကြရသလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။  ပုဒ်ရေ ၁၇၃ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ... ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဒုက္ခ ဆိုတာ ဆင်းရဲခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ ထမ်းပိုးရခက်ခြင်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။

ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ အခု တရားနာနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ ခြေထောက်လေး နည်းနည်း နာလာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ နာကျင်မှု (ဒုက္ခ) လေး ဘယ်လို ဖြစ်လာသလဲ။ ကိုယ် (ကာယဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ မာကျောတဲ့ ကြမ်းပြင် ဒါမှမဟုတ် ထိုင်ခုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ဆိုတဲ့ အပြင်အာရုံ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ ကိုယ်အကြည်ရုပ် (ကာယပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့် 'ကာယဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ နာကျင်မှုကို သိတဲ့စိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ ကိုယ်ရယ်၊ အတွေ့အထိရယ်၊ နာသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီ 'ဖဿ' ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... နာလိုက်တာ၊ ကျင်လိုက်တာ" ဆိုတဲ့ အလွန် ပူလောင်တဲ့၊ မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဒုက္ခဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ငါ့ခြေထောက် နာနေပြီ၊ ငါတော့ ဒုက္ခရောက်ပြီ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒီနာတာကြီးကို မခံချင်ဘူး၊ မြန်မြန် ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသနဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ မာကျောတဲ့ အာရုံနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်အကြည်ရုပ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ နာသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ နာကျင်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ နာတယ်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ မခံချင်တဲ့ စိတ်က 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း... ခြေထောက်လေး ခဏ နာလိုက်တာနဲ့၊ စိတ်ထဲမှာ ဒုက္ခမီးတွေ လောင်ကျွမ်းပြီး၊ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ဆင်းရဲပူလောင်စွာ လည်ပတ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ တကယ့် အစစ်အမှန် "ဒုက္ခသစ္စာ" ကြီးပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ (Method #24: ဇာတ်လမ်းထဲ ပရိသတ်ကို ထည့်ပြောနည်း)။ အခု သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဦးပဉ္ဇင်း ဟောနေတာကို နားထောင်ရင်းနဲ့ "ငါ့ခြေထောက်လေး နာနေပြီ၊ ဘယ်တော့ တရားသိမ်းမလဲ" လို့ တွေးနေမိကြတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီလို တွေးလိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ တွေးတဲ့ စိတ်ကလေးထဲမှာ ဘာကြောင့် "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်းတွေ ပါနေရတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ နာကျင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါ နာတာပဲ၊ ငါ့ခြေထောက်ပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။

အဲဒီ "ငါ့ရဲ့ နာကျင်မှု" ဆိုတာကြီးက အမြဲတမ်း ရှိနေမယ်၊ ပျောက်မှာ မဟုတ်ဘူး လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီနာတာကြီးကို ငါ ဘယ်လိုမှ မတတ်နိုင်ဘူး၊ သေရင်တော့ ပြီးသွားမှာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ပြန်ပျက်သွားမယ့် ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။ ခြေထောက်မှာ ဖြစ်တာက ရုပ်၊ သိနေတာက နာမ်။ ရုပ်နဲ့ နာမ်လို့ သိရင် အမှန်သိ အမှန်မြင်တဲ့အတွက် ငါဆိုတဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... နာတယ် ဆိုတာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ မခံချင်တဲ့ စိတ်ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ငါ နာနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ နာကျင်မှုတွေ ကြုံလာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ "ငါ နာတယ်၊ ဖြုတ်ချင်လိုက်တာ" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ဒုက္ခ ဝင်သွားပါပြီ။ "နာကျင်မှု ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ မခံချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။

အဲဒီ နာကျင်တဲ့ စိတ်လေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး၊ ဒုက္ခရဲ့ အဆုံးသတ်ကို ဉာဏ်နဲ့ အေးချမ်းစွာ လှမ်းမျှော်နိုင်လာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ အေးမြတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသန ခန်းမထဲမှာ အလွန် စိတ်အားထက်သန်နေတဲ့ သုတေသီ အမျိုးသမီးငယ်လေး မေနှင်း ကို တွေ့ရပါတယ်။ မေနှင်းဟာ ပြတိုက်မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း စွယ်တော်မြတ် မိတ္တူတော် တစ်ဆူနဲ့အတူ၊ သံဃမိတ္တာထေရီမကြီး ပင့်ဆောင်လာခဲ့တဲ့ ဗောဓိပင်ရဲ့ အကိုင်းအခဲလေး တစ်ခု (Case-2417) ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ဖို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရပါတယ်။

မေနှင်းဟာ အလုပ်ကို အလွန် ကြိုးစားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါက အမျိုးသမီးမို့လို့ ငါ ပိုလုပ်နိုင်ရမယ်၊ ငါ့ရဲ့ နာမည် သမိုင်းမှာ ကျန်ရမယ်" ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ အတ္တတွေ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) အစပိုင်းမှာ ရှိနေပါတယ်။ ပြပွဲ ပြင်ဆင်နေရင်းနဲ့ အခက်အခဲတွေ အများကြီး ကြုံရပါတယ်။ ဗောဓိပင် အကိုင်းလေးက အလွန် နုနယ်လွန်းတော့ ပြသတဲ့အခါ အပူချိန် ထိန်းညှိရတာ၊ အလင်းရောင် စစ်ဆေးရတာတွေမှာ အမှားအယွင်းလေးတွေ ရှိလာပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ မေနှင်းဟာ အလွန် စိတ်ဆင်းရဲပြီး "ငါတော့ ရှက်စရာ ဖြစ်တော့မှာပဲ၊ ငါ့အလုပ်တွေ ပျက်စီးကုန်ပြီ" ဆိုပြီး မျက်ရည်တွေ ကျတဲ့အထိ (ပရိဒေဝ) ဝမ်းနည်း ပူဆွေးနေပါတော့တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မေနှင်းရဲ့ ပူလောင်နေတဲ့ မျက်နှာကို ကြည့်ပြီး၊ အေးချမ်းတည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ စားပွဲမှာ ဝင်ထိုင်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ "မေနှင်း... ခဏလေး စိတ်ကို လျှော့ပါ။ သံဃမိတ္တာထေရီမကြီး ဗောဓိပင်ကို ပင့်ဆောင်လာတုန်းက 'ငါ့နာမည် ကြီးရမယ်' ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ ပင့်ဆောင်လာခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မအမွေကို လက်ဆင့်ကမ်းချင်တဲ့ မေတ္တာနဲ့ ပင့်ဆောင်လာခဲ့တာ။ အခု မေနှင်း လုပ်နေတာက သမိုင်းကို ထိန်းသိမ်းတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် မေနှင်းရဲ့ အတ္တကို ထိန်းသိမ်းနေတာလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်ပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ အမျိုးသမီးများ၏ သမိုင်းဝင် စွမ်းဆောင်ရည် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း မူဝါဒ (Policy 5) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "မေနှင်း... အပိုဒ် ၅.၁ (Art 5.1: Recognizing gender-inclusive historical contributions) အရ၊ ငါတို့ဟာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အတ္တနဲ့ မဟုတ်ဘဲ ဉာဏ်ပညာနဲ့ အသိအမှတ်ပြုရမယ်။ ကဲ... Template T223 (Curatorial Intent and Heritage Flow Template) ကို ကြည့်လိုက်။ ဒီဗောဓိပင်လေး ပျက်စီးမှာကို စိုးရိမ်နေတာက 'တဏှာ ဥပါဒါန်' ပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီဗောဓိပင်လေးကတစ်ဆင့် လူတွေ တရားရအောင် လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ 'ကုသိုလ် စေတနာ' ပဲ။ ပစ္စည်းပျက်မှာထက် မေနှင်းရဲ့ ကုသိုလ်စိတ် ပျက်မှာကို ပိုစိုးရိမ်စမ်းပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ မေနှင်းလည်း ချက်ချင်း သဘောပေါက်သွားပါတော့တယ်။ သူ့ရဲ့ "ငါ့အလုပ်၊ ငါ့နာမည်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ပူလောင်မှုတွေဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နှိပ်စက်နေတာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သိမြင်သွားပါတယ်။ "သြော်... သံဃမိတ္တာထေရီမကြီးဟာ ဓမ္မကို ပင့်ဆောင်လာခဲ့တာပါလား။ ကျွန်မလည်း အတ္တတွေကို လွှတ်ချပြီး ဓမ္မကိုပဲ ပင့်ဆောင်ပါတော့မယ်" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ မေနှင်းဟာ စိတ်အေးချမ်းစွာနဲ့ ဗောဓိပင် အကိုင်းလေးကို စနစ်တကျ ပြသနိုင်ခဲ့ပြီး၊ လာသမျှ ပရိသတ်တွေကိုလည်း ဓမ္မအနှစ်သာရတွေ ရှင်းပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အတ္တကို ဖယ်ခွာပြီး အမျိုးသမီးတွေရဲ့ နူးညံ့တဲ့ ဉာဏ်ပညာနဲ့ သာသနာပြုလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် ခမ်းနားသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အမျိုးသမီးသမိုင်းတွေ၊ ဗောဓိပင် ပင့်ဆောင်မှုတွေ၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း ပူလောင်စွာ လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ကိုယ်ပိုင်အစိုးမရတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အလုပ်တွေပေါ်မှာ "ငါ လုပ်နိုင်ရမယ်၊ ငါ့နာမည် ကျန်ရမယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ ဥပါဒါန် တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ပူလောင်တဲ့ မာနတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အတ္တကင်းစင်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဒုက္ခ ဝေဒနာတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ အမျိုးသမီး မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ယောက်ျား မိန်းမဟူသော အစွဲအလမ်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိများကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ သံဃမိတ္တာထေရီမကြီးကဲ့သို့ ဓမ္မအနှစ်သာရများကို မိမိတို့၏ နှလုံးသားထဲသို့ ပင့်ဆောင်နိုင်ကြပါစေ၊ အမျိုးသမီးများ၏ သာသနာပြု စွမ်းရည်ကို ဂုဏ်ယူရင်း တစ်ဖက်ကလည်း အတ္တကင်းစင်သော ကုသိုလ်များကို စုဆောင်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.